KOMENTARI CENTRA ZA RAZVOJ CIVILNOG DRUŠTVA (CRCD)

UZ DRUGI PERIODIČNI IZVEŠTAJ O PRIMENI

MEĐUNARODNOG PAKTA O GRAĐANSKIM I POLITIČKIM PRAVIMA

Povodom ostvarivanja prava iz člana 18 ICCPR

    Povodom sadržaja paragrafa 355-363 Drugog periodičnog izveštaja o primeni Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima, koji se odnose na slobodu veroispovesti, u vezi sa ostvarivanjem prava iz člana 18 Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima, treba staviti sledeće primedbe:

1. Povodom podataka „o broju vernika“ utvrđenih poslednjim popisom stanovništva (2002. godine) i saopštenih u paragrafu 363, treba reći da na popisu nije ispitivano verovanje (odnosno verništvo), nego konfesionalna vezanost. Treba dodati i da je pitanje o veroispovesti imalo opcioni karakter i da se na njega odgovaralo samo posle upozorenja popisivača da nije obavezno dati odgovor na ovo pitanje. Treba imati u vidu i da je prisutan govor mržnje u medijima izvesno uticao na odgovore mnogih vernika manjinskih crkava, kao i agnostika i ateista, na ovo pitanje.

2. U vezi sa stavom 1 člana 18, treba reći da je pravo promene veroispovesti sprečeno diskriminatorskom praksom Ministarstva vera, koje odbija da registruje verske zajednice zbog njihove misionarske aktivnosti. Za tri i po godine primene Zakona o crkavama i verskim zajednicama (donetog 2006), registrovano je samo 12 od oko 170 verskih zajednica koliko ih ima u Srbiji.

3. U vezi sa stavom 1 člana 18, treba reći i da Ministarstvo vera preko izjava ministra u štampi obznanjuje svoju nameru da broj verskih zajednica u Srbiji ograniči na oko 20. Ministarstvo vera, prema sadržaju web sajta Ministarstva, više brine o očuvanju „verske strukture Srbije“ (za šta, prema Zakonu o ministarstvima, nije nadležno), nego o obezbeđivanju ostvarivanja verskih prava.

4. U vezi sa stavom 1 člana 18, treba reći da član 19 Zakona o crkvama i verskim zajednicama zabranjuje registraciju crkve ili verske  zajednice, čiji su naziv ili deo naziva identični nazivu već registrovane verske zajednice. Ovo pruža osnovu za potpunu arbitrarnost u odlučivanju o registraciji. Na primer, sve verske zajednice koje u svom nazivu sadrže reč „hrišćanski“ podležu potpunoj samovolji Ministra vera u pogledu mogućnosti njihove registracije.

5. U vezi sa stavom 1 člana 18, u pogledu slobode veroispovesti, Vrhovnom sudu su se žalile verske zajednice kojima je odbijena registracija, na primer Savez baptističkih crkava, Unija reformnog pokreta adventista sedmog dana, Protestantska evanđeoska crkva u Leskovcu, i druge. Rešenjem Vrhovnog suda poništeno je rešenje Ministarstva vera o odbijanju upisa u Registar crkava i verskih zajednica Crnogorske pravoslavne crkve.

Diskriminatorna podela verskih zajednica na „tradicionalne“ i „konfesionalne“ proizvodi niz nepovoljnih posledica: „ne-tradicionalne verske zajednice“ često ne mogu da otvore račun u banci, da kupe ili iznajme nekretnine, da zaposle verske službenike. Za razliku od „tradicionalnih“ verskih zajednica, „ne-tradicionalne“ plaćaju Porez na dodatu vrednost.

6. U vezi sa stavom 1 i stavom 3 člana 18, u pogledu slobode veroispovesti i prava na izražavanje verskog uverenja treba reći da se na web sajtu Ministarstva vera prelazak iz jedne hrišćanske verske zajednice u drugu označava kao nedopustivi prozelitizam.

8. U vezi sa stavom 1 i stavom 3 člana 18, u pogledu slobode veroispovesti i prava na izražavanje verskog uverenja, treba navesti da je Savet Republičke radiodifuzne agencije doneo 26.06.2007. Opšte obavezujuće uputstvo o ponašanju emitera, u kojem u članu 6. stav 1 stoji da su „ustanove javnog radiodifuznog servisa obavezne da utvrde kvote verskog sadržaja za tradicionalne i priznate crkvene i verske zajednice; trajanje ove vrste programa načelno treba da se poklapa sa procentom zastupljenosti pripadnika određene crkve ili verske zajednice u ukupnom stanovništvu na teritoriji na kojoj se program nekog od javnih servisa emituje, uz poštovanje principa pozitivne diskriminacije.“

U članu 6 stav 2 ovog Opšteg obavezujućeg uputstva o ponašanju emitera zabranjen je „prozelitizam“, odnosno „emiterima se zabranjuje da se u verskim programima bave prozelitizmom, odnosno nastojanjem da se direktno pridobijaju i pozivaju gledaoci da pristupe nekoj crkvi ili verskoj zajednici.“

U članu 6 stav 4 ovog Opšteg obavezujućeg uputstva o ponašanju emitera, pod naslovom „Sekte, fundamentalizam, terorizam“, stoji: „Emiteri moraju da prave jasnu razliku između priznatih crkvi i verskih zajednica, s jedne, i sekti, s druge strane. Svoje programe, u okviru ustanova javnih radiodifuznih servisa i mimo njih, mogu imati samo crkve i verske zajednice registrovane kod Ministarstva vera. O sektama se može govoriti samo u kontekstu analize društvenih procesa.“

9. U vezi sa stavom 4 člana 18, u paragrafima Drugog periodičnog izveštaja o primeni Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima, u paragrafima 364-370 koji se odnose na versko obrazovanje, nije navedeno da sloboda verske nastave u državnim školama postoji samo za pripadnike 7 takozvanih „tradicionalnih crkava i verskih zajednica“. Pripadnici ostalih crkava i verskih zajednica mogu da u državnim školama slušaju versku nastavu neke od ovih 7 povlašćenih verskih zajednica ili da slušaju alternativni predmet Građansko vaspitanje.

Opšti osvrt na ostvarivanje prava garantovanih članom 18 Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima:

Navedene povrede odredaba iz člana 18 Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima proizilaze iz diskriminatorskog Zakona o crkvama i verskim zajednicama. Prema mišljenju Venecijanske komisije i Evropske Komisije, rešenja sadržana u ovom zakonu u suprotnosti su sa odredbama iz člana 9 Evropske konvencije o ljudskim pravima. Rešenja sadržana u Zakonu o crkvama i verskim zajednicama u suprotnosti su i sa odredbama Ustava Srbije iz članova 43 (koji jemči “slobodu misli, savesti, uverenja i veroispovesti, pravo da se ostane pri svom uverenju ili veroispovesti ili da se oni promene prema sopstvenom izboru”), člana 44 (“crkve i verske zajednice su ravnopravne i odvojene od države”) i člana 21, koji zabranjuje diskriminaciju po bilo kom osnovu, uključujući tu i onu zasnovanu na veroispovesti.

S obzirom na prethodno, Zaštitnik građana (ombudsman) Republike Srbije pripremio je inicijativu za izmenu celog niza odredbi sadržanih u Zakonu o crkvama i verskim zajednicama.

Povodom ostvarivanja prava iz člana 27 ICCPR

    U paragrafima Drugog periodičnog izveštaja o primeni Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima, u paragrafima 507-522 povodom ostvarivanja prava iz 27 Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima nije navedeno da postoji povreda članova vlaške (u terminologiji Saveta Evrope rumunske/vlaške) nacionalne manjine da praktikuju svoju religiju u istočnoj Srbiji, odnosno u području južno od Banata.

Naime, prema odredbi iz stava 2 člana 2 Pravilnika o sadržaju i načinu vođenja Registra crkava i verskih zajednica, „odgovarajuća organizaciona jedinica Rumunske pravoslavne crkve u Banatu registruje se u saglasju sa Srpskom pravoslavnom crkvom“.

Na ovaj način je ostvarivanje verskih prava dela pripadnika vlaške nacionalne manjine (u terminologiji Saveta Evrope rumunske/vlaške nacionalne manjine) ograničeno na dva načina koja su u suprotnosti sa odredbom iz člana 27 Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima u istočnoj Srbiji:

1. ovo pravo ograničeno je samo na deo državne teritorije Srbije

2. ostvarivanje ovog prava vezano je za dobijanje saglasnosti druge verske zajednice (Srpske pravoslavne crkve)

Centar za razvoj civilnog društva raspolaže dokumentacijom koja govori o aktivnostima državnih organa i organa lokalne samouprave na sprečavanju ostvarivanja prava dela pripadnika vlaške nacionalne manjine (u terminologiji Saveta Evrope rumunske/vlaške nacionalne manjine) da obavljaju bogosluženje na svom maternjem jeziku u delovima istočne Srbije (Malajnica, Negotin), južno od Banata.