Neki novi tonovi u procesu srpsko-mađarskog pomirenja

Centar za razvoj civilnog društva (CRCD) uočio je neke nipošto beznačajne promene u ovogodišnjem obeležavanju godišnjice ubistava nevinih mađarskih civila prilikom oslobođenja Vojvodine 1944.

Naime, kao već više godina unazad, kraj oktobra i početak novembra 2016. u Vojvodini obeležila su javna podsećanja na civile mađarske narodnosti koje su 1944, posle oslobođenja Vojvodine od fašizma, ubili jugoslovenski partizani.

Na različitim komemoracijama, u Čurugu, Subotici, Temerinu, Senti, Horgošu, Martonošu i drugde, govorili su oni kojima je tu bilo mesto: potomci pobijenih civila, ambasador Mađarske dr Atila Pinter, predsednik Skupštine Vojvodine g. Ištvan Pastor, predsednici političkih stranaka Savez vojvođanskih Mađara i Demokratska stranka vojvođanskih Mađara, predsednici opština, rimokatolički i kalvinistički sveštenici, predsednik Mađarskog nacionalnog saveta, i drugi.

U organizaciji Mađarskog nacionalnog saveta objavljeno je izdanje o masovnim grobnicama nedužnih mađarskih žrtava iz 1944/45, koje sadrži i GPS-koordinate masovnih grobnica.

U Novom Sadu je g. Bela Čorba, predsednik Demokratske stranke vojvođanskih Mađara pored ostalog saopštio: „Stanovnici Novog Sada su tokom Drugog svetskog rata i neposredno nakon njega mogli da iskuse grehe dve užasne ideološke zablude XX veka: fašizma i komunizma: hiljade nedužnih su postale žrtve ideoloških fanatizama i nacionalne mržnje. (…) Još je rat trajao a u Istočnoj Evropi su sile pobednice nad nacizmom odmah ponovili ovu nečovečansku praksu i princip. Primer za to su šest logora smrti i mnoštvo radnih logora koje su stvorile Titove snage i stradanje interniranih Nemaca i Mađara (među njima i Novosađana)“.

Mediji na mađarskom jeziku preneli su i naslov sa komemoracije iz Adorjana: “ubili su ih sveže mobilisani banatski partizani”.

Na komemoraciji u Horgošu je g. Zoltan Vaš izjavio: „Naš preci su, to ne krijemo, bili radosni zbog ulaska mađarske vojske 1941. godine i ponovnog ujedinjenja, ali je sudbina ovom srećnom razdoblju dala samo tri i po godine (…) Nakon Cvetne nedelje ’41 je na žalost brzo usledio Dan mrtvih ’44 . (…) Dobro znamo šta se desilo. Mnogi su pobegli, mnogi su proterani, a drugi su postali martiri. I sećanje na njih je proganjano tokom 45 godina . (…) Mi koji danas živimo imamo dvostruki zadatak. S jedne strane treba da čuvamo sećanje na hladnu i krvavu jesen ’44 , a s druge strane treba da iskreno verujemo u to da je savremeni čovek sposoban da uči iz grešaka prošlosti. I mi Mađari i Srbi koji s nama žive (…) Treba da oprostimo jedni drugima za rane iz prošlosti, ali zaboraviti ne smemo!“

U Martonošu je g. Lajoš Foro, unuk ubijenog civila mađarske nacionalnosti, pored ostalog izjavio: „Niko nema prava da govori o pomirenju u ime rodbine žrtava, tu odluku ćemo iskzati mi“.

Predsednik Saveza vojvođanskih Mađara (SVM) i Skupštine Vojvodine g. Ištvan Pastor ocenio je na komemoraciji u Subotici da „proces mađarsko-srpskog pomirenja ide u dobrom pravcu i nepovratan je“. G. Pastor je tom prilikom područje Vojvodini, čije je Skupštine predsednik, nazvao „južnim krajevima“. Isto je učinio i predsednik Mađarskog nacionalnog saveta g. Jene Hajnal.

Predsednik Skupštine Autonomne pokrajine Vojvodine g. Pastor sastao se 1. novembra 2016. sa predsednikom Republike Srbije g. Tomislavom Nikolićem; razgovor je, sudeći prema novinskim izveštajima, prošao u duhu saglasnosti o srpsko-mađarskom pomirenju.

Analitičari CRCD procenjuju sledeće:

Osuda masovnih zločina izvršenih nad civilima mađarske nacionalnosti postala je deo politike sećanja Republike Srbije; ova vrlo povoljna pojava povezana je sa odličnim bilateralnim odnosima Mađarske i Srbije.

Političari mađarske nacionalnosti iz Srbije više ne nazivaju područje na kojem su se desili zločini Vojvodinom, nego na tradicionalan velikomađarski način, južnim krajevima. Ovo čini i predsednik Skupštine Vojvodine. Mađarski naziv za Vojvodinu nije Delvidek, nego Vajdašag.

Neki političari iz mađarskih stranaka u Vojvodini izričito izjednačavaju komunizam sa fašizmom; oni, takođe, izjednačavaju „nacističku nečovečnu praksu“ sa zločinima nad civilnim stanovništvom koje su 1944. počinile savezničke snage.

Duhu međunacionalnog pomirenja ne doprinosi nazivanje jugoslovenskih partizana „srpskim partizanima“; partizani iz Banata, koji su počinili zločine, nazivaju se, na nekim komemoracijama, „odrpanim“.

Izjave poput one da „„niko nema prava da govori o pomirenju u ime rodbine žrtava, tu odluku ćemo iskazati mi“,“ svakako su osnovane.

Analitičari CRCD ukazuju na sledeće:

Na komemoracijama se ne ukazuje na ulogu Hitlera i nacističke Nemačke, kao glavnih krivaca za istrebljenja jevrejskih, nemačkih, romskih, srpskih i mađarskih civila u Drugom svetskom ratu.

Na komemoracijama se ne ukazuje na ulogu Hortijevog i Salašijevog režima koji su podržavali nacističku Nemačku do samog kraja rata, uzrokujući masovna stradanja civilnog stanovništva.

Izjednačavanje nacističkih sa komunističkim zločinima govori o fašizirajućim tendencijama.

Teza da niko nema prava da govori o pomirenju u ime rodbine žrtava opravdana je; nju je neophodno dopuniti podsećanjem da je Hortijev i Salašijev režim onemogućio rodbinu žrtava jevrejske nacionalnosti da govori o pomirenju, pošto je delom pobio a delom pomogao nacistima da pobiju i tu rodbinu.

CRCD zaključuje da je pretpostavka za stvarno pomirenje svestrana istina i, prvenstveno, osuda zločina koje su počinili pripadnici vlastite nacionalnosti.