Zakon o narodnoj inicijativi – javna rasprava

(uz studiju u nastajanju, uz podršku Višegradskog fonda)

9. juna 2010. organizovan je u Novom Sadu, u Skupštini AP Vojvodina, okrugli sto o narodnoj inicijativi. Ovaj okrugli sto deo je šire javne rasprave, koju su povodom Modela zakona o narodnoj inicijativi pokrenule organizacije: Narodni Parlament iz Leskovca, Centar za unapređivanje pravnih studija (CUPS), Sretenje i Resurs centar Negotin. U rad ovog okruglog stola uključila se i asistentkinja na projektu Političke stranke i angažovana javnost, Snežana Ilić.

Uvodničari su bili pravni eksperti, autori Modela zakona o narodnoj inicijativi, prof. dr. Vladimir Vodinelić i prof. dr. Saša Gajin kao i potpredsednik Skupštine APV Branimir Mitrović i Ivan Grujić iz Narodnog parlamenta. Tokom uvodnih obraćanja konstatovano je da je u proteklih deset godina (2000 – 2010) u Narodnoj skupštini Republike Srbije predato devet predloga zakona, čiji su predlagači bili građani u formi narodne (građanske) inicijative. Narodna skupština raspravljala je samo o jednom predlogu zakona, mada postoji ustavna i zakonska obaveze da se uzmu u razmatranje svi zakoni predloženi u formi narodne inicijative.

Važeći Zakon o referendumu i narodnoj inicijativi (1994) predviđa rok od samo sedam dana za prikupljanje potrebnih 30 hiljada potpisa za narodnu inicijativu koja bi se uputila u republičku skupštinu i ne nudi čvrste garancije da će se ta inicijativa naći pred parlamentom.

Predloženi Model zakona o narodnoj inicijativi normira pravo građana Republike Srbije koji su upisani u jedinstveni birački spisak da predlažu usvajanje, izmenu i dopunu zakona i drugih opštih akata za čije je usvajanje, izmenu i dopunu nadležna Narodna skupština, skupština autonomne pokrajine ili skupština grada, odnosno opštine. Ovim modelom predviđen je sledeći broj građana za pokretanje inicijativa: najmanje 30.000 građana podnosi predlog opšteg akta za čije je usvajanje nadležna Narodna skupština; 15.000 građana podnosi predlog opšteg akta za čije je usvajanje nadležna skupština autonomne pokrajine; najviše 5 procenata građana koji imaju prebivalište na njenoj teritoriji podnosi predlog opšteg akta za čije je usvajanje nadležna skupština grada, odnosno opštine. Zakonopisci kao rok za prikupljanje potpisa propisuju (umesto dosadašnjih 7) 120 dana.

Sve to ukazuje da bi usvajanje a nakon toga i puna primena ovako koncipiranog zakona o narodnoj inicijativi značajno doprinela uvećanju stepena demokratičnosti u političkom životu Srbije.

Rasprava povodom Modela zakona o narodnoj inicijativi bila je vrlo živa i mahom vođena od strane vrlo kompetentnih učesnika, pre svega pravnika. Snežana Ilić je problematizovala pitanje brojnih uredbi i raznih podzakonskih akata koji u Srbiji danas pravno uređuju bitne društvene segmente a ne mogu biti predmet građanskih inicijativa (npr. Uredba Vlade Srbije o osnivanju Kancelarije za saradnju s civilnim društvom; Pravilnik o sadržini i načinu vođenja Registra crkava i verskih zajednica; Opšte obavezujuće uputstvo Republičke Radiodifuzne Agencije o ponašanju emitera…).

Nakon okruglog stola Snežana Ilić je sa prisutnim, uglednim pravnim ekspertima postigla dogovor o budućoj saradnji u okviru projekta Političke stranke i angažovana javnost. Prof. Vodinelić i prof. Gajin će, naime, biti uključeni u rad ekspertskog okruglog stola, kojeg će CDCS organizovati na jesen 2010.